تبلیغات
وبلاگ تخصصی نماز - احادیث در رابطه با اهمیت وفضیلت نماز صبح
واما عشق...
《الصَّلاهُ نورٌ》نماز، روشنی است
《الصَّلاة مِعرَاجُ المُؤمِن》نماز، معراج مؤمن است
《عَلَمُ الایمَان الصَّلاة》علامت و نشانه ایمان نمازاست
《الصَّلاة نُورُ المُؤمِن》نماز نور مؤمن است
《الصَّلاة عِمَادُ دِینُکُم》نماز، پایه و ستون دین شماست
《عَلَمُ الاسلامِ الصَّلاة》نماز، پرچم اسلام است
《الصَّلاهُ رَأسُ الاسلامِ》نماز به منزله رأس اسلام است
《الصَّلاة مِفتَاحُ الجَّنَّه》نماز کلید بهشت است
احادیث در رابطه با اهمیت وفضیلت نماز صبح

●از نظر قرآن:
قرآن می فرماید: «أَقِمِ الصّلاةَ لِدُلُوکِ الشّمْسِ إِلى‏ غَسَقِ اللّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُودًا»؛[1]
نماز را از زوال خورشید، تا نهایت تاریکی شب، (نیمه شب) بر پادار و همچنین قرآن فجر (نماز صبح) را؛ چرا که قرآن فجر، مورد مشاهده (فرشتگان شب و روز) است.  طبق روایاتی در ذیل آیه شریفه وارد شده است، مقصود از «قرآن الفجر» نماز صبح است و این روایات را دانشمندان شیعه و اهل تسنن نقل کرده اند
...
امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) فرموده اند: منظور از «قرآن الفجر» نماز صبح است.[2]


برخی از نکات این آیه شریفه:
▪اهمیت و جایگاه ویژه نماز صبح نسبت به سایر نمازها (ان قرآن الفجر کان مشهودا).

▪مطلوبیت و فضیلت اقامه نماز صبح در اول وقت (طلوع فجر).[3]

▪نماز صبح در اول فجر، مورد شهود و نظاره ویژه «ملائکه شب و روز» است و هر دو گروه ثواب نماز صبح را مینویسند.

▪اهتمام به اقامه نماز صبح همراه با جماعت.
احتمال دارد که ذکر صفت مشهود برای نماز صبح، نوعی تشویق به این باشد که شایسته است انجام آن در معرض شهود و دید همگان باشد.[4]
علامه طباطبایی می فرماید: «روایات از طرق عامه و خاصه متفقاً جملی «ان قرآن الفجر کان مشهودا» را تفسیر کرده اند به اینکه : نماز صبح را هم ملائکه شب (در موقع مراجعت) و هم ملائکه صبح (در موقع آمدن) می بینند».[5]
و نیز در بحث روایتی، پس از نقل اخبار در ذیل آیه شریفه می فرماید : «تفسیر مشهود بودن «قرآن فجر» در روایات شیعه و سنی، به اینکه چون ملائکه شب و روز آن را می بینند، آن قدر در این دو طایفه بسیار است که نزدیک است به حدّ تواتر برسد و در بعضی از آنها همان طور که گذشت، شهادت خدا و دیدن مسلمین نیز اضافه شده است».[6]

▪نماز تنها عبادتی است که به نام «قرآن» توصیف شده است (قرآن الفجر).

▪قرآن و تلاوت آن در نماز، محور اصلی است. (قرآن الفجر)[7]

▪«قرآن الفجر» در آیه عطف است به کلمه «الصلوة» که تقدیرش چنین می شود: «و اقم قرآن الفجر» که مراد از آن، نماز صبح است و چون مشتمل بر قرائت قرآن است، آن را «قرآن صبح» خوانده؛ چون روایات همه متفق اند بر اینکه مراد از «قرآن الفجر» همان نماز صبح است.


●از نظر روایات
شیخ حر عاملی، در «وسائل الشیعه» یکی از باب های جماعت را این عنوان قرار داده: «باب تأکّد استحباب حضور الجماعة فی الصبح و العشائین؛ حضور در نماز جماعت صبح و مغرب و عشا، مستحب مؤکد است» و در این رابطه سه حدیث را ذکر کرده است. علامه مجلسی نیز در بحارالانوار، روایاتی آورده است.

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اما انه لیس من صلاة اشدّ علی المنافقین من هذه الصلاة و العشاء».

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) روزی پس از ادای نماز صبح در مسجد، رو به اصحاب کرده و از حال مردمی که نامشان را یک به یک برد، پرسید که آیا اینان به جماعت حاضر شده اند؟ اصحاب عرض کردند: نه یا رسول الله! حضرت با تعجب پرسید: آیا غایب اند؟ بعد فرمود:

«به راستی که هیچ نمازی بر منافقان از این نماز صبح و نماز عشا، دشوارتر نخواهد بود».[8]

امام صادق (علیه السلام) از رسول خدا نقل می کند که فرمود: «من صلّی الغداة و العشاء الاخرة فی جماعة فهو فی ذمة، فمن ظلمه فانما یظلم الله و من حقره فانما یحقر الله عزوجل؛ هر کسی نماز صبح و عشا را با جماعت به جا آورد، در تحت نگهبانی و ذمه خدا قرار می گیرد و هر کس به او ستم کند، گویا خدا را ستم کرده است و هر کسی او را تحقیر کند، همانا خدا را تحقیر کرده است».[9]

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «ولو علموا الفضل الذی فیهما (صلاة الغداة و العشاء) لاتوهما و لو حبوا؛ اگر بدانند فضیلت خواندن نماز صبح و عشا [با جماعت] را، به (سوی) آن می آیند هر چند با زانوها و دست ها باشد مانند راه رفتن کودک با نشستنگاه خود».[10]

و در حدیثی دیگر فرمود: «من صلّی المغرب و العشاء الاخرة و صلاة الغداة فی المسجد فی جماعة فکانما احیی اللیل کله؛ هر کس نماز مغرب و عشا و صبح را در مسجد با جماعت بخواند، گویا تمام شب را احیا نگه داشته».[11]

و نیز فرمود: «لان اصلی الصبح فی جماعة احب الیَّ من ان اصلّی لیلتی حتی اصبح؛ اگر نماز صبح را به جماعت بخوانم، در نظرم محبوب تر از عبادت و شب زنده داری تا صبح است».[12]


●علت وجوب نماز صبح
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) راجع به علل وجوب نمازهای پنج گانه فرمود: «... اما نماز صبح، پس هنگامی که آفتاب طلوع کرد مثل اینکه بر شاخ های شیطان طلوع می کند. پروردگارم، مرا امر نموده که قبل از طلوع خورشید و قبل از آنکه کافر برای آفتاب سجده کند، نماز صبح بخوانم تا آنکه امتم برای خداوند، سجده نمایند و زود به جای آوردن آن، در پیشگاه خداوند محبوب تر است. این نمازی است که ملائکه شب و روز شاهد آن می باشند».[13]


●آثار حضور در نماز جماعت صبح
روایات وارده در مورد آثار حضور در نماز جماعت، به طور یقین با توجه به مطلق بودن اکثر آنها، تمام نمازهای واجب، به ویژه نماز صبح و نماز عشا را در بر گرفته و شامل می شود و بعضی از روایات نیز آثار حضور در نماز جماعت صبح را بیان فرموده اند.

اصولاً در مکتب اسلام بین دنیا و آخرت، جسم و روح، ماده و معنا، ارتباط تنگاتنگی وجود دارد که غیر قابل انکار است و بحث از آثار مادی و معنوی جماعت نیز فرع بر آن بحث است.


○آثار مادی حضور

▪میزان و معیار تصدیق مردم

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «اذا سئلت عمن لایشهد الجماعة فقل: لااعرفه؛ هنگامی که از شما راجع به کسی که در نماز جماعت شرکت نمی کند، بپرسند، بگویید: او را نمی شناسم».[14]

و در حدیثی می فرماید: «ولو لا ذالک لم یمکن احداً ان یشهد علی احد بالصلاح؛ اگر حضور در نماز جماعت نبود، ممکن نبود کسی برای به صلاح و شایستگی کسی شهادت و گواهی دهد».[15]


▪خوش گمانی و پذیرش گواهی
امام صادق (علیه السلام) فرمود: «من صلی خمس صلوات فی الیوم و اللیلة فی جماعة فظنوا به خیراً و اجیزوا شهادته؛ هر که پنج نماز شبانه روز خود را به جماعت می خواند، به او خوش گمان باشید و گواهی اش را بپذیرید».[16]


▪حرمت غیبت و اثبات عدالت
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «و من لزم جماعة المسلمین حرمت علیهم غیبته و ثبتت عدالته؛ کسی که بر نماز جماعت مداومت داشته باشد، غیبت او بر مسلمانان حرام و عدالتش ثابت می شود».[17]

و نیز فرمود: «کسی که بدون عذر موجهی با مسلمین در مسجد نماز جماعت نمی خواند، نمازش کامل نیست و کسی که در منزلش نماز می خواند و نسبت به جماعت مسلمین بی توجه است، غیبتش جایز است و کسی که نسبت به جماعت مسلمین بی توجه است، از عدالت ساقط است و واجب است دوری کردن از او».[18]


▪بهره مند شدن از امور اجتماعی
به امیرمؤمنان(ع) خبر رسید که گروهی برای نماز در مسجد حاضر نمی شوند. حضرت خطبه ای خواند و فرمود: «به درستی که گروهی برای نماز در مساجد ما حاضر نمی شوند! پس با ما نه غذا بخورند، نه آب بیاشامند، نه مشورت کنند، نه از ما (زن بگیرند) و از غنایم ما چیزی اخذ نکنند تا اینکه در نماز جماعت با ما حاضر شوند».

در واقع حضرت می فرماید که حاضر نشدن در جماعت مسلمین و بی اعتنایی به آن، موجب محرومیت از امور اجتماعی خواهد شد و با توجه به ذیل حدیث« او یحضروا معنا صلاتنا جماعة» حاضر شدن در جماعت، موجب برخورداری از امور اجتماعی خواهد شد.


▪خیرخواهی و تعاون
امام رضا (علیه السلام) در روایتی که علل وضع شدن «نماز جماعت» را بیان می کند، یکی از آثار و برکات آن را کمک کردن به یکدیگر در راه نیکی و تقوا و بازداشتن از بسیاری از معاصی و گناهان می شمارد.[19]

با تأملی در «نماز جماعت» در طول تاریخ، آنها را پر از امور خیر مشاهده می نماییم. نمازهای جماعت، یکی از فعال ترین و زیباترین صحنه های «تعاون و همکاری» در جامعه بشری بوده است. آمار کارهای خیریه ای که به برکت نمازهای جماعت در طول صدها سال انجام شده، قابل مقایسه با موارد دیگر نیست. بدیهی است که انجام این امور خیریه، از برکت اقامه نماز جماعت و از آثار آن است و اگر افراد به اقامه نماز به صورت فرادا می پرداختند، این خیرات تحقق نمی پذیرفت. مسلمانان با شرکت در نماز جماعت و در مسجد، با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و از مشکلات یکدیگر با خبر شده و همفکری و همکاری در حل مشکلات پیدا می کنند.[20]

قرآن کریم، اهل ایمان را به لزوم تعاون و همکاری در نیکی ها و دوری جستن از تعاون و همکاری در راه گناه و تجاوز به حقوق یکدیگر، دستور می دهد:
(و تعاونوا علی البر و التقوی و لاتعاونوا علی الاثم و العدوان).[21]
و بدون تردید جماعت، یکی از زمینه های این نوع تعاون و همکاری داشتن را در دعوت به نیکی ها و مبارزه با بدی ها، فراهم می کند و موجب همبستگی و همگرایی اجتماعی در جهت صحیح می گردد.


▪دست خدا با جماعت است
عنوان فوق، مضمون احادیثی است که از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است؛ مانند:
«یدالله مع الجماعة؛ دست خدا با جماعت است».[22]

«الجماعة رحمة و الفرقة عذاب؛ جماعت، رحمت و تفرقه، عذاب است».[23]

«یدالله علی الجماعة فاذا اشتذا الشاذ منهم اختطفه الشیطان کما یختطف الذئب الشاة الشاذة من الغنم؛ دست خداوند بر سر جماعت است، هر گاه کسی از آنها از جماعت جدا شد، شیطان او را می رباید، همان طور که گرگ، گوسفند جدا شونده از گله را می رباید».[24]

«ان الشیطان ذئب الانسان کذئب الغنم یأخذ الشاة القاصیة و الناحیة، فایّاکم و الشعاب و علیکم بالجماعة و العامة المسجد؛ شیطان، گرگ انسان است همانند گرگِ گوسفندان که همیشه میش های دور افتاده و کناره گیر را می گیرد. پس، از دسته بندی ها (گروه گرایی و خط بازی) بپرهیزید و بر شما باد حضور در جماعت و مجالس عمومی و مسجد».[25]

با توجه به احادیث فوق، به طور یقین می فهمیم که «نماز های جماعت» مشمول این احادیث پیامبر(ص) خواهند بود و دست رحمت پروردگار به دست نمازگزاران در جماعت، مستدام خواهد بود؛ چون در چنین جماعاتی محور، ارتباط با خدا و تمسک به حبل الله است[26] نه نژاد، زبان، ملیت، اقتصاد و سیاست. و درباره چنین اجتماعات و جماعتی است که پیامبر(ص) می فرماید:

«من فارق الجماعة شبراً خلع الله رقبة الاسلام من عنقه؛ هر کس یک وجب از جماعت جدا شود، خدا طوق مسلمانی را از گردنش می برد».[27]


○آثار معنوی حضور
از نظر قرآن، «معنویت» پایه تکامل است. این همه عبادات که در اسلام روی آن تکیه شده است، برای تقویت جنبه معنوی روح انسان است.[27][28] و نماز که فلسفه اصلی آن ارتباط با خداست ـ به ویژه نماز جماعت ـ در تقویت معنویت و آثار معنوی، بسیار کارساز است و می تواند معنویت را در فضای جامعه حاکم سازد.


▪تبلور و نمود ارزش های دینی
امام رضا (علیه السلام) فرمود: «انما جعلت الجماعة لئلایکون الاخلاص و التوحید و الاسلام و العبادة لله الا ظاهراً مکشوفاً مشهورا؛ همانا نماز جماعت برای این به وجود آمده که اخلاص و یگانگی و اسلام و عبادت برای خداوند آشکار و ظاهر و شناخته شده باشد».[29]


▪شکوه و عظمت اسلام
امام صادق (علیه السلام) فرمود: «فضیلت هر یک رکعت از نماز جماعت بر نماز فرادا، برابر با دو هزار رکعت است».[30]

در ضمن روایتی، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) از قول جبرئیل و او هم از خداوند متعال فرمود: «هر گاه تعداد افراد (در جماعت) از ده نفر گذشت، در این صورت اگر آسمان، صفحه و کاغذ و درختان، قلم و جن و انس و ملائکه، نویسنده باشند، نمی توانند ثواب یک رکعت آن را بنویسند».

به یقین این همه تاکید به ثواب حضور و شرکت در جماعت و توبیخ و سرزنش شدید شرکت نکردن در آن و قطع رابطه با شرکت نکنندگان در جماعت و توجه و تاکید به تنظیم صفوف جماعت، دلیل بر این است که «نماز جماعت» موجب وحدت مسلمین، اقتدار، عزت شکوه و عظمت اسلام خواهد بود.

حدیث امام رضا (علیه السلام) نیز گویای همین جهت است: «لانّ فی اظهاره حجة علی اهل الشرق والغرب لله وحده».[31]


▪جلوگیری از گناه
به فرمودی قرآن «نماز، انسان را از فحشا و منکر باز می دارد»، که به طور قطعی این اثر در نماز جماعت، ظهور و برجستگی بیشتری دارد و از این روست که در ذیل حدیث امام رضا (علیه السلام)  یکی از فلسفه های نماز جماعت، باز داشته شدن از بسیاری از گناهان شمرده شده است: «و الزجر عن کثیر من معاصی الله عزوجل».[32]

و نیز در حدیث آمده است: نماز، وسیله شستشوی از گناهان و مغفرت و آمرزش الهی است؛ چرا که خواه و ناخواه نماز، انسان را به توبه و اصلاح گذشته دعوت می کند و در برابر گناهان آینده سدی ایجاد می کند؛ زیرا روح ایمان را در انسان تقویت می کند و نهال تقوا را در دل پرورش می دهد و می دانیم «ایمان» و «تقوا» نیرومند ترین سد در برابر گناه است و این همان چیزی است که در آیه فوق به عنوان «نهی از فحشا و منکر» بیان شده است و همان است که در احادیث متعددی می خوانیم: افراد گناهکاری بودند که شرح حال آنها را برای پیشوایان اسلام بیان کردند، و آن پیشوایان در جواب فرمودند: «غم مخورید، نماز آنها را اصلاح می کند». و آنها عاقبت به خیر شدند.[33]


▪برائت از آتش دوزخ و نفاق
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «من صلّی اربعین یوماً جماعة یدرک الکبیرة الاولی کتب له برائتان برائة من النار و برائة من النفاق؛ کسی که نماز خود را با جماعت و با درک تکبیر اول نماز چهل روز انجام دهد، خداوند دو برائت را برای او مقدر می سازد: برائت از آتش دوزخ و برائت از نفاق».[34]

و در حدیث دیگری می فرماید: «من صلّی اربعین یوماً الصلوات فی جماعة لایفوته تکبیرة الاحرام کتب له برائتان برائة من النفاق و برائة من النار؛ کسی که نمازهایش را چهل روز با جماعت بخواند به نحوی که تکبیرة الاحرام از او فوت نشود (تکبیر اول را درک کند)، خداوند بیزاری از نفاق و آتش جهنم را برای او ثبت می کند».[35]

و در روایتی می خوانیم: خداوند نماز جماعت را به این جهت واجب کرده که فرد منافق و کسی که نماز را سبک می شمارد، مشخص شود که به آنچه اظهار می کند، عمل می کند و مواظبت دارد یا نه؟[36]

و یا در حدیث آمده است که: هر کسی سه جمعه پی در پی نماز جمعه را ترک کند، منافق محسوب می شود.[37]

و نیز پیامبر(ص) می فرماید: «هیچ نمازی به اندازه نماز جماعت صبح و عشا بر منافقین سنگین تر نیست».[38]


▪بهره مندی از پاداش
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) در وصیتی به علی(ع) فرمود: سه چیز موجب درجه و قرب به خداست: یکی از آن سه چیز«المشی باللیل و النهار الی الجماعات؛ شب و روز به طرف نماز جماعت قدم برداشتن است».[39]

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «کسی که به قصد شرکت در نماز جماعت به سوی مسجد گام برمی دارد، خداوند متعال در مقابل هر گامی که بر می دارد، هفتاد هزار حسنه به او پاداش می دهد و به همین میزان نیز درجات او بالا خواهد رفت واگر در چنین حالی بمیرد، خداوند متعال هزار فرشته را مأمور می نماید تا در قبر به دیدار او رفته، وی را بشارت دهند و در تنهایی قبر، انیس او باشند و تا روز قیامت، برایش طلب آمرزش کنند».[40]

و نیز می فرمود: «من صلّی الفجر فی جماعة ثم جلس یذکر الله عزوجل حتی تطلع الشمس کان له فی الفردوس سبعون درجة؛ هر کس نماز صبح را با جماعت بخواند و سپس تا طلوع خورشید به ذکر خدا مشغول باشد، خداوند در بهشت هفتاد درجه به او می دهد».[41]


▪کفاره گناهان
امام هادی (علیه السلام) فرمود: «انتظار الصلوة جماعة من جماعة الی جماعة کفارة کل ذنب؛ انتظار نماز جماعت از نماز جماعتی تا نماز جماعت دیگر، کفاره همه گناهان است».[42]

و نیز در حدیثی از امام باقر (علیه السلام) رفتن به جماعات در شب و روز، از کفارات گناه محسوب شده است.[43]


▪استجابت دعا
رسول خدا(ص) فرمود: «ان الله یستحیی من عبده اذا صلّی فی جماعة ثم سأله حاجة ان ینصرف حتی یقضیها؛ هنگامی که بنده ای نمازش را به جماعت بخواند، خداوند از او حیا می کند و هنگامی که از خداوند طلب حاجت کرد، منصرف نشود مگر اینکه حاجتش را برآورد».[44]


▪برخورداری کامل از پاداش الهی
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «من صلّی الخمس فی الجماعة و حافظ علی الجمعة فقد اکتال الاجر بالمکیال الاوفی و قال تعالی: (ثم یجزیه الجزاء الاوفی)؛[45]کسی که نماز پنج گانه خود را به جماعت بخواند و به نماز جمعه حاضر شود، پس به تحقیق اجر خود را به حد کافی دریافت کرده است. و خداوند می فرماید: «پس جزا داده شود بر آن، جزای کامل تر».[46]


▪ورود به بهشت و داشتن شفاعت
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «همانا خدا به سه گروه وعده داده بدون حساب وارد بهشت شوند و هر یک از این سه گروه (روز قیامت) می توانند هشتاد هزار نفر را شفاعت کنند و آنها عبارت اند از:
1. مؤذن.
2. امام جماعت.
3. کسی که وضو بگیرد سپس داخل مسجد شود و نماز جماعت به جای آورد».[47]


▪قرار گرفتن در جرگی پارسایان

امام علی(ع) فرمود: «من صلی الفجر فی جماعة رفعت فی صلاة الابرار و کتب یومئذ فی وفد المتقین؛ کسی که نماز صبح را به جماعت بخواند، نمازش در میان نماز نیکان بالا برده می شود و آن روز [نامش] در جرگه پارسایان نوشته شود».[48]


▪نجات از سختی های قیامت
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «خداوند در روز قیامت همه انسان ها را برای حساب جمع می کند و هیچ مؤمنی که در نماز جماعت شرکت نموده، نمی ماند مگر آنکه خداوند روز قیامت دشواری ها را برایش آسان می کند و سپس دستور می دهد که او را وارد بهشت کنند».[49]


▪عبور از صراط
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «و من حافظ علی الجماعة حیثما کان مرّ علی الصراط کالبرق الخاطف اللامع فی اول زمرة مع السابقین؛ کسی که محافظت و مداومت بر نماز جماعت کند، مانند برق سریع و درخشان، همراه نخستین گروه بهشتیان از روی پل صراط می گذرد»[50]


▪مهر و محبت دل ها
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «استووا تستوی قلوبکم و تماسوا تراحموا؛ صف های نماز جماعت را هماهنگ و تنظیم نمایند تا دل هایتان متعادل شود، و با هم در تماس باشید تا مهربانی افزوده شود».[51]


▪جوانمردی و بلند همتی
امام علی(ع) فرمود: «مروّة الحضر قرائة القرآن و مجالسة العلماء و النظر فی الفقه و المحافظة علی الصلاة فی الجماعات؛ جوانمردی در حضور در وطن، قرآن خواندن، همنشینی با علما، نگریستن در احکام دین و مواظبت بر نماز خواندن در جماعت هاست».[52]

با استفاده از این حدیث شریف به این نکته پی می بریم که: انسان به طور یقین با انس و الفت برقرار کردن با قرآن و آشنا شدن با معارف بلند آن در عرصه های مختلف و با حضور در محضر اندیشمندان و با استفاده از خرمن فیض وجود آنها و در رأس همه، با برقراری ارتباط با خدا که در نماز ـ به ویژه نماز جماعت ـ جلوه گر است، روحیه بخشندگی و بلند همتی خود را تقویت کرده و در نتیجه در طریق خوشبختی خود و دیگران قدم برداشته و به کار دیگران اهتمام می ورزد.


▪بهره مندی از ثواب شب زنده داری
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «هر کس نماز مغرب و عشا و صبح را با جماعت در مسجد بخواند، گویا تمام شب را شب زنده داری نموده است».[53]


پی نوشت:
[1] سوره اسراء آیه 78.
[2] تفسیر نور الثقلین، عبدالعلی حویزی، ج3، ص201 و 202، ح376 و 378.
[3] با اینکه وقت نماز صبح نیز موسع (طلوع فجر تا طلوع آفتاب) است ولی اضافه شدن «قرآن» به واژه «فجر» اهمیت و فضیلت اول وقت را می رساند.
[4] تفسیر راهنما، اکبر هاشمی رفسنجانی، ج10، ص208.
[5] المیزان، علامه طباطبایی، ج13، ص176 ـ 178.
[6] المیزان، علامه طباطبایی، ج13، ص176 ـ 191.
[7] تفسیر نور، محسن قرائتی، ج7، ص104.
[8] وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج5، ص378؛ ثواب الاعمال عقاب الاعمال، شیخ صدوق، ص275؛ بحارالانوار، ج85، ص9.
[9] بحارالانوار، ج85، ص12 و 13، ح22؛ محجة البیضاء، فیض کاشانی، ج1، ص343.
[10] بحارالانوار، ج85، ص12 و 13، ح22؛ محجة البیضاء، فیض کاشانی، ج1، ص343.
[11] وسائل الشیعه، ج5، ص378.
[12] کنز العمال، علاء الدین هندی، ح22792.
[13] وسائل الشیعه، ج3، ص9، ح7.
[14] بحارالانوار، ج85، ص5.
[15] بحارالانوار، ج85، ص376 و 377.
[16] بحارالانوار، ج85، ص35. و در وسائل الشیعه نیز با مختصری تفاوت، ج5، ص371 و 372، ح4 و5؛ بحارالانوار، ج5، ص6، ح30.
[17] وسائل الشیعه، ج5، ص394، ح13.
[18] وسائل الشیعه، ج5، ص394؛ بحارالانوار، ج85، ص5.
[19] مع ما فیه من المساعدة علی البر و التقوی؛ (وسائل الشیعه، ج5، ص372، ح9).
[20] نماز زیباترین الگوی پرستش، بحث نماز جماعت، غلامعلی نعیم آبادی.
[21] سوره مائده آیه 2.
[22] رهگشای انسانیت (نهج الفصاحة)، هاشم صالحی، ص133، ش1009.
[23] رهگشای انسانیت (نهج الفصاحة)، هاشم صالحی، ص133، ش1009.
[24] کنزالعمال، ج1، ص266.
[25] کنزالعمال ، ج7، ص581؛ مسند احمد بن حنبل، ج5، ص232.
[26] سوره آل عمران آیه 103.
[27] رهگشای انسانیت (نهج الفصاحة)، هاشم صالحی، ص132، ش1005.
[28] تعلیم و تربیت در اسلام، شهید مطهری، ص185.
[29] وسائل الشیعه، ج5، ص372، ح9؛ بحارالانوار، ج85، ص12.
[30] وسائل الشیعه، ج5، ص374، ح18.
[31] وسائل الشیعه، ج5، ص374، ح9.
[32] وسائل الشیعه، ج5، ص374، ح9.
[33] تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ج16، ص307 و 308.
[34] بحارالانوار، ج85، ص4.
[35] محجة البیضاء، ج1، ص344.
[36] وسائل الشیعه، ج5، ص372، ح9.
[37] محجة البیضا، ج1، ص341.
[38] محجة البیضا، ج1، ص343.
[39] وسائل الشیعه، ج5، ص372، ح7؛ بحارالانوار، ج85، ص10، ح15.
[40] وسائل الشیعه، ج5، ص372، ح7.
[41] وسائل الشیعه، ج5، ص373، ح11.
[42] جامعة احادیث الشیعه، ج6، ص387، ص388.
[43] بحارالانوار، ج85، ص10، ح15.
[44] بحارالانوار، ج85، ص10، ح15.
[45] سوره نجم آیه 41.
[46] وسائل الشیعه، ج5، ص374، ح10691 ؛ بحارالانوار، ج85، ص4.
[47] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج1، ص488.
[48] دعائم الاسلام، قاضی ابی حنیفه بن محمد بن منصور، ج1، ص153؛ بحارالانوار، ج85، ص17.
[49] بحارالانوار، ج85، ص17.
[50] ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص343.
[51] کنز العمال، ج7، ص623.
[52] بحارالانوار، ج85، ص10، ح14؛ خصال، شیخ صدوق، ج1، ص28.
[53] وسائل الشیعه، ج5، ص378، ح10710.



طبقه بندی: احادیث نماز، فلسفه نماز،

تاریخ : یکشنبه 6 فروردین 1396 | 04:57 ق.ظ | نویسنده : زینب فیض ابادی | نظرات