واما عشق...
《الصَّلاهُ نورٌ》نماز، روشنی است
《الصَّلاة مِعرَاجُ المُؤمِن》نماز، معراج مؤمن است
《عَلَمُ الایمَان الصَّلاة》علامت و نشانه ایمان نمازاست
《الصَّلاة نُورُ المُؤمِن》نماز نور مؤمن است
《الصَّلاة عِمَادُ دِینُکُم》نماز، پایه و ستون دین شماست
《عَلَمُ الاسلامِ الصَّلاة》نماز، پرچم اسلام است
《الصَّلاهُ رَأسُ الاسلامِ》نماز به منزله رأس اسلام است
《الصَّلاة مِفتَاحُ الجَّنَّه》نماز کلید بهشت است
مسجد جایی برای تربیت نیروی های انقلابی

مسجد جایی برای تربیت نیروی های انقلابی - بخش دوم
○دفاع از پرچم دین
قرآن کریم می‌فرماید:
«أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّا للَّـهَعَلَى نَصْر ِهِمْلَقَدِیر ٌالَّذِینَ أُخْرِجُوا مِند ِیَارِهِم بِغَیْرِ حَقٍّإِلَّا أَنیَقُولُوا رَبُّنَا اللَّـهُوَلَو ْلَادَفْعُ اللَّـهِا لنَّاس َبَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْصَوَامِعُ وَبِیَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ یُذْکَرُ فِیهَا اسْمُ اللَّـهِ کَثِیرًا وَلَیَنصُرَنَّا للَّـهُمَن یَنصُرُه ُإِنَّاللَّـه َلَقَوِیٌّ عَزِیزٌ
به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل گردیده، اجازه جهاد داده شده است؛ چرا که مورد ستم قرار گرفته‌اند و خدا بر یاری آن‌ها تواناست. همان‌ها که از خانه و شهر خود، به ناحق رانده شدند، جز اینکه می‌گفتند:پروردگار ما، خدای یکتاست! و اگر خداوند بعضی از مردم را به وسیله بعضی دیگر دفع نکند، دیرها و صومعه‌ها و معابد یهود و نصاری و مساجدی که نام خدا در آن بسیار برده می‌شود، ویران می‌گردد؛ و خداوند کسانی را که یاری او کنند، یاری می‌کند؛ خداوند قوی و شکست‌ناپذیر است».[7]


در جنگ‌های زمان‌های گذشته، برافراشتگی پرچم، دلیل بر برقراری لشکر بود و تا زمانی که علمدار عَلَم را به دست داشت،می‌گفتند: هنوز این لشکر مضمحل نشده است. عَلَم لشکر اسلام و جوامع اسلامی تنها و تنها مسجد است. تا زمانی که این عَلَم و پرچم برقرار باشد، حاکمیت ارزش‌ها، دفاع از دین و پرستش خدا باقی است و اولین نتیجه اضمحلال و شکست مسلمین انهدام مساجد است.

خداوند متعال دفاع از مسجد را به خود اما به وسیله مردم نسبت داده است. آن جا که می‌فرماید:

«وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّـهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ»یعنی، خداوند به وسیله مردم از مسجد دفاع می‌کند. مردم موظفند با دشمنان بجنگند آن هم نه فقط برای جان، مال و حفظ حدود و ثغور فیزیکی کشورها بلکه برای حفظ مسجد که اگر دفاع جانانه انسان‌های با ایمان نباشد، به فرموده قرآن مجید، مسجد منهدم می‌شود. آنچه در این جا حائز اهمیت است این که چگونه باید از این پرچم محافظت کرد؟ و راه‌های دستیابی به وضعیت بهتر مساجد کدام است؟


7. مدیریت صحیح
شخصیت بزرگی گفته بود: اگر مدیران هند را به هلند و مدیران هلند را به هند ببرند، بعد از ده سال خواهید دید که یک کشور اروپایی در آسیا دارید و یک کشور آسیایی در قلب اروپا. دلیل آن این است که مدیریت، یک موضوع کلیدی است. مدیریت صحیح می‌تواند از امکانات و نیروی انسانی بیشترین بهره‌برداری را بکند و مدیریت نابجا می‌تواند امکانات بسیاری را نابود کند.

باید تلاش کنیم تا از همین مقدار امکاناتی که امروز در اختیار مسجد است، به بهترین و صحیح‌ترین شکل استفاده شود.

گاهی دیده می‌شود یک مسجدِ آبادِ بسیار خوب به دلیل نداشتن امام جماعت، مثل یک محل متروک است ولی اگر برای زمین یک مسجد، امام جماعتی توانا، مدیر و مدبر پیدا شود، خودش هم امکانات و بودجه را جذب می‌کند؛ هم ساختمان می‌سازد؛ مسجدی‌ها را هم به مسجد می‌آورد؛ نماز جماعتی درخور و عالی بر پا می‌کند و به اهداف ارزشمند مسجد می‌پردازد.


8. تفکر برای بهبود مساجد
تفکر برای بهینه‌سازی وضعیت مساجد یکی از وظایف ائمه محترم جماعت و متولّیان مساجد است. فراوان دیده می‌شود که افرادی به عنوان امام جماعت یا به عنوان مأموم به صورت عادی به مسجد می‌روند و برمی‌گردند اما به این نمی‌اندیشند که برای بهبود وضعیت مسجد چه باید کرد؟ باید این روحیه را در همه مرتبطین با مسجد ایجاد کرد که دائماً به فکر چاره‌اندیشی برای رفع مشکلات و ایجاد تحول و بهینه‌سازی اوضاع مساجد باشد.


9. گردآوری و استفاده از تجربه‌ها
همه عوامل مؤثر در مسجد، تجارب بسیار ارزنده‌ای دارند ولی این تجربه‌ها پراکنده است. باید با برگزاری همایش‌ها و نشست‌های منطقه‌ای و سراسری، تجارب به دست آمده و پراکنده را جمع‌آوری و پس از دسته‌بندی، منتشر کرد تا همه دست‌اندرکاران مسجد از تجربیات دیگران استفاده کنند. اِعمال این تجربه‌هامی‌تواند در بهبود وضعیت مساجد بسیار موثر باشد.


10. ایجاد ارتباط سازمانی بین حوزه و مسجد
حوزه‌ها با مسجد ارتباط فردی دارند. بدین صورت که معمولاً نیروها و پرورش یافتگان و مدیران حوزه‌ها با عناوینی چون مدیریت مسجد، امام جماعت، عضویت در هیئت امنا و... با مسجد مرتبطند اما ارتباط سازمانی بین حوزه علمیه و مسجد وجود ندارد. اگر ارتباط سازمانی بین حوزه و مسجد ایجاد شود؛ یعنی سازمان مدیریت حوزه، خود را مرتبط با این پایگاه عظیم نشر فرهنگ دین بداند، بسیاری از خلأها و مشکلات موجود برطرف خواهد شد. اگر این ارتباط تشکیلاتی باشد، طبعاً حوزه آموزش‌های خود را به نحوی ساماندهی می‌کند که بتواند امام جماعت خوب تربیت کند. مثلاً آداب معاشرتی را می‌آموزد که امام جماعت بتواند با مأمومین، خوب ارتباط پیدا کند و رفتاری را آموزش می‌دهد که آن رفتارها در احیای مساجد تأثیر بسزا داشته باشد.


11. تربیت روحانی برای مساجد
تربیت روحانی برای اداره مساجد و امامت جماعت از ضروریات امروز حوزه است. حوزه علمیه باید پس از گردآوری تجربیات افرادی که به نحوی در امور مسجد دخیلند، افرادی را تربیت کنند تا شایستگی اجرای حرکت‌های جدید را برای احیا و رونق مساجد داشته باشند.

آنچه تا بدین جا نگاشته شد پیرامون مقدماتی بود که با اجرای آن شاهد رشد و نموّ نیروهای جهادی و ارزشی از مساجد خواهیم بود. اگر بخواهیم نیروهای انقلابی و ارزشی از مساجد ما خارج شوند و در واقع بازدهی مساجد باشند باید عظمت مسجد را به امت اسلام تذکر دهیم و در پی آن، نیرو جذب کنیم سپس با تربیت صحیح آن شاهد رشد آن‌ها باشیم. کاری که انقلاب ما کرد همین جذب نیرو در مساجد و رشد آن‌ها بود. اینک به عظمت مساجد از دیدگاه اسلام می‌پردازیم.


○عظمت و آداب مسجد در اسلام
درباره عظمت مسجد، اگر چه دلائل و شواهد فراوانی از متون اسلامی وجود دارد و مطالب و تحلیل‌های زیادی می‌توان داشت، اما در این بخش به طور خلاصه، برای اینکه عظمت مساجد را از دیدگاه اسلام، بیشتر مدّنظر قرار داده باشیم، چهار مطلب را به عنوان دلیل مدعای خود، مورد توجه قرار می‌دهیم:

▪آغاز دعوت مکتب
پیامبر بزرگوار اسلام، نخستین حرکت و دعوت خود را از مسجد آغاز کرد، ندای توحید را «در مسجدالحرام» سر داد، و با فریاد: «قُولُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ تُفْلِحُواوَ تنجوا»[8] جامعه شرک‌آلود بشریت را به اسلام و توحید دعوت نمود و بدین وسیله امت را از ظلمات جهل و عصیان، رهائی بخشید و به افق «نور اسلام» رهنمون گردانید.

مسجدالنبی (ص) در مدینه، مهبط وحی و نبوت بود و پیامبر و صحابه بزرگوار در آن عبادت و اطاعت انجام می‌دادند، و در آن مرکز به صورت یک دانشگاه، به تعلیم و تربیت افراد همت می‌گماشتند و تعالیم درخشان و انسان‌ساز قرآن کریم را، از آن مرکز پخش و نشر می‌کردند.

و بالاخره رسول گرامی اسلام (ص) در مسجد، میان مسلمین و مؤمنین عقد اخوت و برادری برقرار می‌نمود، جمعه و جماعات به پای می‌داشت، تهیه و تدارکات رزم و جنگ می‌دید، و به عنوان یک آموزگار بزرگ، مردم را به وسیله کتاب و حکمت، تهذیب و تزکیه و تعلیم می‌داد، چنانکه در آن مکان مقدس اضافه بر ارزیابی و رسیدگی به مسائل عبادی و نظامی و احکام، در قلمرو حل مشکلات فردی و اجتماعی، مادی و معنوی مردم نیز اقدامات بس مؤثر و راهگشایی به عملمی‌آورد.

امیرالمؤمنین (ع) نیز «مسجد کوفه» را، مرکز آموزش علوم دین و حکمت و اخلاق و مواعظ قرار داده، در آن «دکه‌القضاء» داشت و به اقدامات قضایی و فصل خصومات دست می‌یازید، اجرای حدود می‌کرد و از درماندگان و آوارگان و افتادگان جامعه در سطوح مختلف مشکل را رفع می‌کرد.

چنانکه همین «مسجد کوفه» در عصر ائمه معصومین (ع) و در طول آن تاریخ درخشان، مرکز تحولات عظیم اجتماعی و نهضت‌های اصیل فکری فرهنگی بوده است.

حسن‌بن‌وشّاء از اصحاب امام رضا (ع) می‌گوید:
«انی ادرکت فی هذاالمسجد (مسجد کوفه ) تسعماه شیخ کل یقول حدثنی جعفر بن محمد
خود به مسجد کوفه رفتم، و در آنجا نهصد عالم و دانشمند را مشاهده کردم که همه سرگرم مباحثات و مناظرات علمی بودند و هر یکی می‌گفت: این حدیث را من از امام صادق (ع) شنیدم».[9]


▪خانه‌های خدا روی زمین

دلیل دیگری که قداست و شرافت و عظمت مساجد را بیان می‌دارد، متونی است که مساجد را به عنوان «خانه‌های خدا در روی زمین» معرفی کرده است.امام صادق (ع) می‌فرماید:
«عَلَیْکُمْ بِإِتْیَانِ الْمَسَاجِدِ فَإِنَّهَا بُیُوتُ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ وَمَنْ أَتَاهَا مُتَطَهِّراً طَهَّرَهُ اللَّهُ مِنْ ذُنُوبِهِ وَکُتِبَ مِنْ زُوَّارِهِ فَأَکْثِرُوا فِیهَا مِنَ الصَّلَاةِ وَالدُّعَاءِ وَصَلُّوا مِنَ الْمَسَاجِدِ فِی بِقَاعٍ مُخْتَلِفَةٍ فَإِنَّ کُلَّ بُقْعَةٍ تَشْهَدُ لِلْمُصَلِّی عَلَیْهَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ
امام صـادق (ع) فرمود: بر شما باد به رفتن به مساجد، به خاطر اینکه مساجد خانه‌هاى خداى متعـال در زمین هستند و کسى که با طهارت به سوى مساجد برود خداى متعال او را از گناهانش پاک مى‌کند و از زوارش نوشته مى‌شود، پس زیاد در مساجد نماز و دعاء بخوانید و در مسجدهاى مختلف نماز بخوانید، چون که در روز قیامت هرمکانى شهادت براى نمازگزارش مى‌دهد».[10]

«علی‌بن‌حمزه» می‌گوید: علت تعظیم و تکریم مساجد را از امام صادق (ع) سؤال کردم، آن حضرت فرمود:
«إِنَّمَا أُمِرَ بِتَعْظِیمِ الْمَسَاجِدِ لِأَنَّهَا بُیُوتُ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ
بدین جهت دستور داده شده، مساجد را تکریم و احترام کنید که مساجد خانه‌های خداوند روی زمین هستند».[11]

از پیامبر (ص) روایت شده، خداوند متعال فرمود:
«الَا إِنَّ بُیُوتِی فِی الْأَرْضِ الْمَسَاجِدُ تُضِیءُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ کَمَا تُضِیءُ النُّجُومُ لِأَهْلِ الْأَرْضِ
اعلام می‌دارم، خانه‌های من روی زمین مسجدها هستند، که برای اهل آسمان درخشش و نورانیت دارند،همچنان که ستارگان آسمان برای ساکنین زمین فروغ و روشنائی دارند».[12]


▪به برکت خون شهید
مطلب سومی را که در اینجا به عنوان دلیل عظمت و قداست مساجد، مطرح می‌کنیم و از همین مطلب به دست می‌آید، زمینی که در آن مسجد بنا می‌شود، نسبت به سایر مکان‌ها و سرزمین‌ها، دارای یکنوع امتیاز و برتری می‌باشد، بیان جالب و ارزنده‌ایست که از امام صادق (ع) وارد شده، و آن حضرت در پاسخ «ابن‌ابی‌عمیر» که به خاطر اختلاف مذهب و عقیده، از رفتن به برخی از مساجد خودداری می‌کرد،آن حضرت فرموده است:
«لَا تَکْرَهُ فَمَا مِنْ مَسْجِدٍ بُنِیَ إلَّا عَلَی‌ قَبْرِ نَبِیٍّ أَوْ وَصِیِّ نَبِیٍّ قُتِلَ فَأَصَابَ تِلْکَ الْبُقْعَةَ رَشَّةٌ مِنْ دَمِهِ، فَأَحَبَّ اللَهُ تَعَالَی‌ أَنْ یُذْکَرَ فِیهَا فَأَدِّ فِیهَا
از شرکت در هیچ مسجدی کراهت نداشته باش و خودداری مکن، چه اینکه هیچ مسجدی نیست، جز اینکه بر قبر پیامبری یا جانشین پیامبری که در آن شهید شده، بنا گردیده، و ترشحی از خون آن شهید، بر آن سرزمین چکیده، و بدین مناسبت خداوند دوست می‌دارد، در آن مسجد ذکر و نام و یاد او انجام گیرد».[13]


▪صرفاً از آن خداست
درباره مساجد در آیه: «وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّـهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّـهِ أَحَدًا»[14]عموماً دو نوع تفسیر بیان شده، یک تفسیر این است: محل سجده‌ها، یعنی پیشانی را به سجده گذاشتن، صرفاً از آن خداست و پیشانی را منحصراً جهت تنزیه و تقدیس خداوند می‌توان به جایی گذاشت و چنانکه در فقه مطرح شده، برای غیر خدا، هر مقام دیگری باشد،نمی‌توان سجده‌گاه را برای وی به کار برد. تفسیر دوم این است که، منظور از «مساجد» همین مکان‌ها و «مساجد معروف» باشد، که این مساجد نیز، از آن خداست و برای عبادت و ذکر خدا تعیین گردیده‌اند. در هر صورت، مسجدها متعلق به خدا هستند و به بیان این آیه، دیگری را برای خواندن و عبادت و تسبیح نمی‌توان شریک و سهیم خدا قرار داد و این اماکن دارای چنان ویژگی خاصی می‌باشند که خداوند سبحان فقط برای عبادت خود برگزیده و آن را به خود اختصاص داده است.


○نتیجه

از روایات و ادله‌ایکه، در بالا بیان شده،می‌توان به دست آورد، با توجه به اینکه در اسلام، مسجد اولین پایگاه علم و ایمان و تهذیب و تعلیم و حرکت‌های فرهنگی و اصلاحی بوده، و این سنگرها را خداوند، به عنوان خانه‌های زمینی خویش تعیین فرموده و نیز تناسب چنین تعیین و انتخابی هم، رابطه با شهید و شهادت و خون شهید و تربت شهید داشته، خداوند بدینوسیله نیز خواسته، خاک شهید و یاد شهید، همچنان در طول تاریخ استمرار داشته باشد، و اصالت، قداست، فضیلت و عظمت مسجد نیز بیشتر مبرهن می‌گردد، خاصّه اینکه خداوند در کتاب خویش با به‌کارگیری «لام» تخصیص در «لله» مساجد و سجده‌ها و سجده‌گاه‌ها را به اختصاص خود، مقرر فرموده است.

اکنون که ارزش و قداست مسجد روشن گردید، برای اینکه بتوان از این پایگاه‌های عظیم استفاده بیشتر برد، و رسالت بهره‌برداری از آن را بهتر به ثمر رسانید، یک سلسله وظایف و آدابی را که اهل ایمان نسبت به مسجدها دارند و نیز یک سلسله نکاتی را که نسبت به مسجدها باید مورد توجه قرار دهند، مورد مطالعه قرار می‌دهیم...



طبقه بندی: مسجد،
مطلب مرتبط: مسجد جایی برای تربیت نیروی های انقلابی - بخش اول، مسجد جایی برای تربیت نیروی های انقلابی - بخش سوم،

تاریخ : دوشنبه 7 فروردین 1396 | 12:03 ق.ظ | نویسنده : مجید اخوی مهربانی | نظرات