واما عشق...
《الصَّلاهُ نورٌ》نماز، روشنی است
《الصَّلاة مِعرَاجُ المُؤمِن》نماز، معراج مؤمن است
《عَلَمُ الایمَان الصَّلاة》علامت و نشانه ایمان نمازاست
《الصَّلاة نُورُ المُؤمِن》نماز نور مؤمن است
《الصَّلاة عِمَادُ دِینُکُم》نماز، پایه و ستون دین شماست
《عَلَمُ الاسلامِ الصَّلاة》نماز، پرچم اسلام است
《الصَّلاهُ رَأسُ الاسلامِ》نماز به منزله رأس اسلام است
《الصَّلاة مِفتَاحُ الجَّنَّه》نماز کلید بهشت است
مسجد جایی برای تربیت نیروی های انقلابی

مسجد جایی برای تربیت نیروی های انقلابی - بخش سوم
○آداب مسجد در اسلام
سلسله دستوراتی که در متون اسلامی و از سوی پیشوایان عالیقدر اسلام، در مورد برخورد با مسجد، و بهره‌برداری از فلسفه وجودی آن، وارد شده، عموماً به دو دسته دستورات مثبت و منفی می‌توان تقسیم کرد:

در دستورات مثبت، مسلمانان به اجرای یک سلسله وظایف و آداب ملتزم می‌شوند و در بخش مطالب منفی، افراد ملزم به خودداری از یک سلسله اعمال می‌گردند، که ترک این‌گونه رفتارها، موجب تعظیم و توقیر مسجد، و بهتر بهره‌برداری نمودن از این مراکز محترم و مقدس می‌شود، که به ترتیب این دو محور را با کمک برخی از آیات و روایات، مورد ملاحظه قرار می‌دهیم:

▪آداب مثبت مسجد

از میان آداب متعددی که هر مسلمان در ارتباط با مسجد، لازم است آن را رعایت کند، و در این زمینه هم از سوی اولیای بزرگوار اسلام، بیانات بسیار جالبی وارد شده تعدادی را بدین شرح خاطر نشان می‌سازیم:

 1. تعمیر و مسجد‌سازی
تعمیر و مسجد‌سازی، از جمله وظایفی است که در اسلام برای مسلمانان،به عنوان یک مسئولیت و عبادت مطرح شده، و حتی کسی که به این عمل مقدس اقدام می‌کند، نشانه دین‌داری عملی او و اعتقاد عمیق وی به مبدأ و معاد و عقیده به احکامی مانند:نماز و زکات، و نیز خداشناسی و هدایت یافتگی معرفی شده است.قرآن در این باره می‌فرماید:
«إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّـهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّـهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّکَاةَ وَلَمْ یَخْشَ إِلَّا اللَّـهَ فَعَسَى أُولَـئِکَأَن یَکُونُوا مِنَالْمُهْتَدِینَ
جز این نیست، کسی به تعمیر مساجد الهی اقدام می‌کند که ایمان به خدا و قیامت داشته، نماز به پای می‌دارد، زکات پرداخت می‌کند، و جز از خدا از هیچ کس بیمی به دل ندارد و امید می‌رود که آنان هدایت یافتگان باشند».[15]

در مقابل، خراب کردن مسجد و جلوگیری افراد از وارد شدن به مساجد، از گناهان بزرگ و حتی ظالمانه‌ترین عمل معرفی شده و قرآن در این باره می‌فرماید:
«وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَاجِدَ اللَّـهِ أَن یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِیخَرَابِهَا
چه کسی ظالم‌تر است از آنکه، مردم را از مسجد رفتن، که در آن یاد خدا می‌شود، منع کند؟ و در تخریب آن اقدام نماید»!؟[16]

امام صادق (ع) نیز فرموده:
«مَن بَنى مَسجِداً بَنَى اللَّهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ
هر کس مسجدی بسازد خداوند برای او در بهشت خانه‌ای بنا خواهد کرد».[17]

«ابوعبیده»می‌گوید: در راه مکه با تعدادی سنگ، مسجد کوچکی می‌ساختم، در همان حال، امام صادق (ع) با من برخورد کرد و آن صحنه را دید، عرض کردم فدایت شوم آنچه فرمودی، من اطاعت کردم، امیدوارم، این مسجد، همان چیزی باشد، که ساختن آن خواست تو بود، آن حضرت فرمود: آری، چنین است و این مسجد، مصداق همان وظیفه است.[18]

امام باقر (ع) فرموده:
«مَن بَنى مَسجِداً و لَو کَمَفْحَصِ قَطاةٍ بَنَى اللّه ُ لَهُ بَیتا فی الجَنَّةِ
هر کس مسجدی بسازد (که از لحاظ کوچکی حتی) اندازه آشیانه مرغ قطاة باشد (که با اندازه یک کبوتر است) خداوند، برای او در بهشت، خانه‌ای بنا می‌کند».[19]


 2. پاداش رفتن به سوی مساجد
از آنجا که حرکت به سوی مسجدها، عموماً از یک نیت خالص و خدائی سرچشمه می‌گیرد، اصولاً نقش حرکت و رفتن جهت حضور در مسجد، یکنوع عمل مقدس بوده و دارای اجر و پاداش معنوی به حساب آمده است.پیامبر اسلام (ص) می‌فرماید:
«مَنْ مَشی إلی مَسْجِد مِنْ مَساجِدِ اللّهِ، فَلَهُ بِکُّلِ خُطْوَة خَطاها حَتّی یَرْجِعَ إلی مَنْزِلِهِ، عَشْرُ حَسَنات، وَ مَحی عَنْهُ عَشْرُ سَیِّئات، وَ رَفَعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجات
هر کس به سوی مسجدی از مسجدهای خدا حرکت کند، برای هر قدمی که برای رفتن و تا بازگشتن به خانه برمی‌دارد، خداوند ده پاداش به او می‌دهد، ده گناه از او زایل می‌گرداند و ده درجه به او عطا می‌فرماید».[20]

امام صادق (ع) فرمود:
مَنْ مَشَى إِلَى الْمَسْجِدِ لَمْ یَضَعْ رِجْلَیْهِ عَلَى رَطْبٍ وَلَا یَابِسٍ إِلَّا یُسَبِّحُ لَهُ إِلَى الْأَرَضِینَ السَّابِعَةِ
هر کس به سوی مسجدی حرکت کند، پای خود را روی خشک و تری نمی‌گذارد، جز اینکه آن نقطه زمین، تا زمین هفتم، برای او تسبیح و تقدیس به عملمی‌آورد»![21]


3. کوشش برای رفتن به مسجد
گاهی برای رفتن به مسجد، شرایط عادی است و انسان به عبادت و روال همیشگی مسجد می‌رود، اما گاهی هم، شرایط و موانعی ممکن است سبب شود، که اشتغال به آن، انسان را از رفتن به مسجد بازدارد، و حتی گاهی برای انتخاب بعضی امور هم اولویتی قائل باشد، اینجاست که هوشیاری و تلاش و کوشش لازم است که آن موانع و قیود دست و پاگیر و عوامل بازدارنده را از خود دور سازد و با زحمت، خود را به مسجد برساند. این کار دارای ارج و مقامی بلند است.


امام صادق (ع) وقتی آیه:«فَاسْعَوْا إِلَی ذِکْرِ اللَّهِ»[22] را معنی می‌کند،می‌فرماید:«مَعْنَى قَوْلِهِ فَاسْعَوْا هُوَ الِانْکِفَاتُ».[23]
«فاسعوا»، عبارت است از سرعتی که با حالت طیران و سرعت با ازدحام و تجمع یافتن صورت می‌گیرد.این‌گونه باید کوشش نمود و برای رفتن به مسجد سرعت گرفت.


 4. دعا و تحیّت
با توجه به اینکه مسجد مکان مقدسی است و در اماکن مقدس عموماً، دعا نیز تأثیر بیشتری دارد، چنانکه احترام این مکان مقدس، بیش از سایر اماکن است، ائمه دین (ع) این وظیفه را به عنوان یک دستور ارزشمند بیان فرموده‌اند.

درباره دعای پس از داخل شدن به مسجد امام باقر (ع) ضمن حدیثی می‌فرماید:
«وإذا دخلته فإستقبل القبلة، ثم ادع الله، وسلهُ، وسمِّ حین تدخله، واحمد الله وصل على النبی صلى الله علیه وآله وسلم
هر گاه داخل مسجد شدی، رو به قبله قرار بگیر، خدای را بخوان، و از او درخواست حاجت کن، نام او را به زبان جاری کن، حمد خدای را بجای آور، و صلوات بر پیامبر بفرست».[24]

پیامبر اسلام (ص)، ضمن وصیّت مفصلی به ابوذر غفاری سفارش می‌فرمود، تحیّت و احترام مسجد این است که:
«یا أبا ذر: إن للمسجد تحیة، قلت: ما تحیته یا رسول الله؟ قال رکعتان ترکهما
دو رکعت نمازی که پس از ورود می‌خوانی، تحیت و احترام مسجد خواهد بود».[25]


5. بوی خوش و لباس تمیز
دستور دیگری برای افرادی که به مسجد می‌روند، وارد شده و آن این است که بدن را خوشبو و عطرآگین کنند و نیز لباس نظیف و تمیز بپوشند.

ارزش چنین دستورات و آدابی، از لحاظ تسکین اعصاب و روابط اخلاقی و اجتماعی بر کسی پوشیده نیست و همه می‌دانیم برخوردهای یک مؤمن نمازگزار مسجدی، در صورت رعایت چنین وظایفی، چقدر می‌تواند در جهت تحبیب قلوب و جلب مودّت و محبت، نقش پرجاذبه و سازنده‌ای داشته باشد،همچنان که ژنده‌پوشیمی‌تواند در جهت ایجاد تنفر و انزجار و تخریب روابط اخلاقی و پیوندهای اجتماعی مؤثر باشد.

بدین جهت در روایت می‌خوانیم: امام زین‌العابدین (ع) لباس و عمامه خَز (که از بهترین نوع لباس‌های آن زمان بود) پوشیده بود و در نیمه شب سردی، با آمادگی و آراستگی چشمگیری به مسجد می‌رفت، امام، مورد سؤال یکی از غلامان خود قرار گرفت، که در آن وقت و ساعت چنین آراستگی و خودآرایی برای چیست؟ امام فرمود:«إلى مَسجِدِ جَدّی رَسولِ اللّه»[26]

آری،همان‌طور که برای ورود به مسجد، دستور خوشبو نمودن لباس و بدن رسیده، در مقابل نیز،همان‌طور که اشاره کردیم، با بدن و لباس و حتی دهان بدبو و کثیف وارد مسجد شدن، برخورد منفی و مذمت‌بار به عمل آمده است!

«محمدبن‌مسلم»می‌گوید: درباره خوردن سیر، از امام باقر (ع) سؤال کردم، آن حضرت فرمود:

«فَقَالَ إِنَّمَا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وآله) عَنْهُ لِرِیحِهِ فَقَالَ مَنْ أَکَلَ هَذِهِ الْبَقْلَةَ الْخَبِیثَةَ فَلَا یَقْرَبْ مَسْجِدَنَا

پیغمبر از خوردن سیر هنگام رفتن به مسجد، نهی به عمل آورد و فرمود: هر کس این سبزی بدبو را می‌خورد، به مسجد ما نزدیک نشود»![27]

در روایت دیگر درباره خوردن پیاز و سیر، از امام صادق (ع) سؤالمی‌شود، آن حضرت می‌فرماید: خوردن این‌ها در شرایط عادی مانعی ندارد،«وَ لَکِنْ إِذَا أَکَلَ ذَلِکَ أَحَدُکُمْ فَلَا یَخْرُجْ إِلَى الْمَسْجِدِ هر گاه کسی آن رامی‌خورد، نباید به مسجد برود».[28]

امیرالمؤمنین (ع) نیز می‌فرماید:
«مَنْ أَکَلَ شَیْئاً مِنَ الموذیات رِیحُهَا فَلَا یَقْرَبَنَّ الْمَسْجِدَ
هر کس از داروها و چیزهای بدبو و مردم‌آزار می‌خورد یا استعمال می‌کند، نباید نزدیک مسجد شود».[29]


6. توقف و نشستن در مسجد
ماندن و نشستن در مسجد، نوعی عبادت محسوب شده و مورد توصیه و تأکید پیشوایان اسلام نیز قرار گرفته است.

امام علی (ع) می‌فرماید:
«اَلْجَلْسَةُ فِى الْجَامِعِ خَیْرٌ لِى مِنَ الْجَلْسَةِ فِی الْجَنَّةِ فَإِنَّ الْجَنَّةَ فِیهَا رِضَا نَفْسِى وَ الْجَامِعُ فِیهَا رِضَا رَبِّى
نشستن در مسجد جمعه برای من بهتر از نشستن در بهشت است، زیرا نشستن در بهشت موجب رضایت نفس من است، در حالی که در مسجد نشستن سبب خوشنودی خداست».[30]

پیامبر اسلام (ص) فرمود:
«الْجـُلُوسُ فـِى الْمـَسْجِدِ انْتِظَارَ الصَّلَاةِ عِبَادَةٌ مَا لَمْ یُحْدِثْ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا یُحْدِثُ قَالَ الِاغْتِیَابَ

نشستن در مسجد به انتظار اقامه نماز، عبادت است، تا زمانیکه کلامی از انسان سرنزده است،سؤال شد منظور از آن کلام چیست؟آن حضرت فرمود: منظور (از کلامی که ارزش معنوی نشستن در مسجد را از بین می‌برد) غیبت است».[31]

امام صادق (ع) نیز فرمود:
«مَنْ اَقامَ فی مَسْجِدٍ بَعْدَ صَلاتِهِ انْتِظاراً لِلصَّلاةِ، فَهُوَ ضَیْفُ اللهِ و حَقٌّ عَلَی اللهِ اَنْ یُکْرِمَ ضَیْفَهُ
هر کس پس از اقامه نماز، برای نماز بعدی در مسجد بنشیند، او میهمان خدا محسوب می‌شود و خداوند میهمان خود را مورد تکریم و احترام قرار می‌دهد».[32]


7. روشن کردن مسجد
مطلب دیگری که به عنوان یک وظیفه و یک عمل محبوب و مطلوب و حتی لازم، درباره مساجد، مورد توصیه و راهنمائی پیشوایان اسلام واقع شده، روشن کردن مساجد است.

پیغمبر اسلام (ص) فرمود:
«مَنْ اَسْرَجَ فی مَسْجِدٍ مِنْ مَساجِدِ اللهِ سِراجاً، لمْ تَزَلِ الْمَلائِکَةُ وَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ یَسْتَغْفِرونَ لَهُ مادامَ فی ذالِکَ الْمَسْجِدِ ضوْءٌ مِنَ السِّراجِ
هر کس چراغی در مسجدی از مساجد خداوند روشن کند، ملائکه و حمل کنندگان عرش، تا مادامی که از آن چراغ نوری وجود دارد، برای او دعا و استغفار می‌کنند».[33]


8. نظیف کردن مسجد
با توجه به اینکه تمیز و نظیف بودن مسجد،به عنوان یک معبد، که باید نشاط‌آور و لذت‌بخش باشد و طبعاً چنین نشاط و لذتی هم در روحیه عبادت و سازندگی فرد و اجتماع نقش سازنده‌ای خواهد داشت، این عمل نیز به عنوان یک وظیفه بهداشتی و عبادی مورد توجه و سفارش اسلام واقع شده است.پیامبر اسلام (ص) فرمود:
«مَن کَنَسَ المَسجِدَ یَومَ الخَمیسِ لَیلَةِ الجُمُعَةِ فَأخرَجَ مِنهُ التُّرابَ غَفَرَاللَّهُ لَهُ
کسی که روز پنجشنبه (شب جمعه) مسجدی را جارو کند، پس به اندازه یک ذره خاک که اگر در چشم رود، ضرر می‌رساند، از مسجد خارج سازد، خداوند او را می‌آمرزد».[34]

همچنین از آن حضرت وارد شده:
«مَنْ قَمَّ مَسْجِداً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ عِتْقَ رَقَبَةٍ وَ مَنْ اَخْرَجَ مِنْهُ ما یَقْذِى عَیْناً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ‏کِفْلَیْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ
هر کس مسجدی را نظیف کند، خداوند برای او پاداش یک بنده آزاد کردن می‌نویسد و هر کس به اندازه مقدار خاشاکی که چشم را اذیت می‌کند، خارج کند، خداوند، دو نوع ضمانت از رحمت خود را برای او می‌نویسد».[35]


9. ارتباط پی‌گیر با مسجد
مطلب دیگری که به عنوان یک وظیفه مثبت و مورد ستایش و لزوم، برای افراد نسبت به مسجدها مطرح است، این است که افراد، ارتباط پی‌گیر خود را با این اماکن مقدس حفظ کنند و به منظور عبادت و آموختن احکام دین، به مساجد پیوسته رفت و آمد داشته باشند تا هم این معابد همیشه آباد و پر رفت و آمد باشد و هم این خانه‌های خدا در روی زمین دارای مرید و طرفدار پی‌گیر و جدی باشند.

پیامبر گرامی اسلام (ص) فرمود:
«مَنْ کانَ الْقُرآنُ حَدیثَهُ وَ الْمَسْجِدُ بَیْتَهُ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الْجَنَّةِ
هر کس قرآن محور سخنش و مسجد خانه‌اش باشد، خداوند خانه‌ای در بهشت برای او بنا می‌کند».[36]

همچنین آن حضرت وقتی هفت طایفه‌ای که روز قیامت مشمول سایه لطف خداوند قرار می‌گیرندرا می‌شمارد، درباره یک طایفه از آنان می‌فرماید:
«...رَجُلٌ قَلْبُهُ مُتَعَلِّقٌ بِالْمَسْجِدِ إِذَا خَرَجَ مِنْهُ حَتَّى یَعُودَ إِلَیْهِ
...مرد [و انسانى] که دلبسته به مسجد است؛ [به گونه‌ای که] وقتی از آن خارج می‌شود [منتظر می‌ماند] تا برگردد».[37]


10. منافع مسجد رفتن
در اینکه مساجد، دارای منافع متعدد اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی می‌باشد، جای هیچ‌گونه شک و تردیدی نیست، اما در عین حال مطلبی را که ائمه دین در این زمینه بیان فرموده‌اند، از باب یادآوری، مطرح می‌کنیم:

«اصبغ‌بن‌نباته» صحابی بزرگوار علی (ع) از آن حضرت روایت می‌کند:
«مَنِ اخْتَلَفَ إِلَى الْمَسَاجِدِ أَصَابَ إِحْدَى الثَّمَانِ أَخاً مُسْتَفَاداً فِی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْ عِلْماً مُسْتَطْرَفاً أَوْ آیَةً مُحْکَمَةً أَوْ رَحْمَةً مُنْتَظَرَةً أَوْ کَلِمَةً تَرُدُّهُ عَنْ رَدًى أَوْ یَسْمَعُ کَلِمَةً تَدُلُّهُ عَلَى هُدًى أَوْ یَتْرُکُ ذَنْباً خَشْیَةً أَوْ حَیَاءً
هر کس به مسجد رفت و آمد کند به یکى از هشت چیز برسد: برادرى از جانب خداوند یا دانشى جدید یا آیه‏اى محکم و یا رحمتى که انتظار آن را داشته و یا سخنى که او را از بدى منع مى ‏کند و یا سخنى را بشنود که او را به سوى هدایت دلالت کند و یا از جهت ترس و حیا گناهى را ترک گوید».[38]

این‌ها عمده مطالبی بود در ارتباط با برخورد با مسجد، که ما آن را وظائف مثبت و لازم می‌شماریم، وظائف دیگر و منافع دیگری در ارتباط با مساجد وجود دارد، که به همین مقدار بسنده می‌شود.


○مکروهات و ممنوع شده‌ها
اکنون مواردی از اعمال و رفتاری را که، خودداری از آن بر عهده مسلمانان لازم است و در روایات با تعبیر اعمال مکروه بیان گردیده، در بخش پایانی این فصل، مورد ملاحظه قرار می‌دهیم:

▪تعطیل کردن مسجد
با توجه به اهمیت و قداستی که طبق احادیث اسلامی، برای مساجد مطالعه کردیم و نیز لزوم پیوسته رفت و آمد به مسجدها را دانستیم، در مقابل، افرادی هم که از رفتن به مسجد و نماز خواندن در این اماکن خودداری کنند و مساجد را خلوت یا تعطیل می‌گذارند، این عمل آنان مورد مذمت و نکوهش اولیاء بزرگوار اسلام قرار گرفته و مساجدی که از رفت و آمد نمازگزاران، متروک واقع می‌شوند،به عنوان مساجد خراب، معرفی شده و حتی آن مسجدها از مردم به خدا نیز شکایت می‌کنند.

امام صادق (ع) فرموده است:
«ثَلَاثَةٌ یَشْکُونَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَسْجِدٌ خَرَابٌ لَا یُصَلِّى فِیهِ أَهْلُهُ وَ عَالِمٌ بَیْنَ جُهَّالٍ وَ مُصْحَفٌ مُعَلَّقٌ قَدْ وَقَعَ عَلَیْهِ الْغُبَارُ لَا یُقْرَأُ فِیه
در روز قیامت سه چیز در نزد خداوند شکایت می‌کنند: مسجد خرابی که اهلش در آن نماز نمی‌خوانند و عالمی که در بین جاهلان است و مصحف [و کتابی] که به حالت تعلیق درآمده و غبار بر آن نشسته و خوانده نمی‌شود».[39]

پیامبر اکرم (ص) نیز، بیانی دارد که طبق آن روز قیامت سه چیز به خدا شکایت می‌کنند که درباره مسجد می‌فرماید:
یَقُول الْمَسْجِدِ : یا رَبِّ عَطّلوُنی وَ ضَیّعوُنی
مسجد به خدا شکایت می‌کند و می‌گوید: ای خدا این مردم مرا تعطیل کردند و کنار گذاشتند و حق مرا ضایع نمودند»![40]


▪خارج شدن از مسجد
همان طور که رفتن به مسجد و نماز خواندن در آن مورد تأکید دین قرار گرفته و نماز خواندن در آن دارای فضیلت و ارج بلندی است، وقتی هم وقت نماز نزدیک می‌شود، اگر کسی در مسجد حضور داشته باشد، خارج شود و خود را از حضور در اقامه نماز محروم سازد، این روش مورد نکوهش قرار گرفته، و یک عمل مذموم و مکروه قلمداد گردیده است. پیغمبر اکرم (ص) فرمود:

«مَنْ سَمِعَ النِّداءَ فِی الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ مِنْ غَیْرِ عِلَّةٍ فَهُوَ مَنافِقٌ اِلّا اَنْ یُریدَ الرُّجُوعَ إلَیْهِ
هر کس در مسجد باشد و ندای اذان بلند شود و بدون جهت و داشتن کار لازم‌تری از مسجد خارج شود، او منافق است، مگر اینکه اگر خارج شد، تصمیم داشته باشد مجدداً بدان جا برگردد».[41]


▪خوابیدن در مسجد
با عنایت به اینکه مسجد محل عبادت و قرائت قرآن است و حتی‌الامکان در جهت حفظ قداست و نظافت آن باید کوشید، طبق روایات متعدد خوابیدن در مساجد عملی مذموم و ناپسند محسوب گردیده، مگر اینکه ضرورت و ناچاری اقتضا کند.[42]


▪دنباله گمشده گشتن
اگر چه مساجد عموماً محل تجمع افراد است و برای اعلانات و یافتن اشیاء گمشده نیز می‌توان از این اماکن مقدس استفاده نمود، اما در عین حال، برای اینکه اعمال پراکنده و امور دنیوی موجب تضعیف حرمت و روحیه معنوی عبادت نشود، روایات، این عمل را مکروه شمرده و ترک آن را مطلوب و محبوب اعلام فرموده‌اند.

محمدبن‌علی‌بن‌الحسین (ع)می‌گوید، پیغمبر (ص) صدای کسی را شنید،که در مسجد برای یافتن گمشده خود، فریاد می‌زد، فرمود:
«قُولُوا لَهُ لا رادَّ اللّهُ عَلَیْکَ فَاِنَّها لِغَیْرِ هذا بُنِیَتْ
خداوند گمشده تو را به تو برنگرداند، مسجد برای غیر این کار ساخته شده است».[43]

▪نقاشی در مسجد
وضعیت معماری مسجد، مخصوصاً جانب قبله آن نباید به گونه‌ای باشد، که از حال توجه و تجمع هواس در عبادت بکاهد، از این لحاظ، این عمل مکروه شمرده شده و اگر چنین نشود، بهتر خواهد بود.

از امام صادق (ع) درباره مساجدی که دارای نقش و تصویر است سؤال شد،آن حضرت فرمود:
«فَقَالَ أَکْرَهُ ذَلِکَ وَ لَکِنْ لَا یَضُرُّکُمْ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ لَوْ قَدْ قَامَ الْعَدْلُ رَأَیْتُمْ کَیْفَ یُصْنَعُ فِى ذَلِکَ
نقش‌سازی برای مساجد کراهت دارد، اما امروز این عمل به عبادت شما لطمه‌ای نمی‌زند، ولی آن‌گاه که حکومت عدل مهدی (ع) برقرار گردد، هر آینه می‌بینید، با این نقش‌ها چه خواهد شد»!؟[44]

از آنچه گذشت، هم اهمیت و قداست مسجد روشن گردید و هم به منظور جلوه و نظافت این مکان مقدس وظائف و آداب لازم مورد بررسی قرار گرفت. آنچه بسیار قابل اهمیت می‌باشد، این است که، مسجد هم محل عبادت و نیایش باشد و هم کانون پرورش و آموزش و تحرک و تعالی معنوی و انسانی. از این‌رو نقش مساجد در تأمین و تربیت نیروهای انقلابی، جهادی و ارزشی بسیار مهم است. این مقاله کوشید تا با مطلبی راه‌های جذب نیرو و پرورش آن‌ها را بیان کند. باشد تا مورد عمل قرار گیرد.



پی نوشت:
[1]قرآن کریم، سوره آل‌عمران، آیه 96
[2]قرآن کریم، سوره توبه، آیه 18
[3] وسائل‌الشیعه، ج5، ص199
[4] اصول کافى، جلد 4، ص،417
[5]من لا یحضره الفقیه، ج1، ص169
[6]ثواب‌الأعمال، ص ۵۱
[7] قرآن کریم، سوره حج، آیات 39 و 40
[8]. تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 24
[9]. الامام الصادق و المذاهب الاربعه، ج 1، ص 55
[10]. امالی صدوق، مجلس 57، بحار ج 80، ص 384
[11]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 557
[12]. وسائل‌الشیعه، ج 3، باب 11 از ابواب وضوء ص 268، سفینه‌البحار، ج 1، ص 601
[13]. وسائل‌الشیعه، چاپ جدید، ج 3، ص 501
[14]. قرآن کریم، سوره جن، آیه 18
[15] . قرآن کریم، سوره توبه، آیه 17
[16]. قرآن کریم، سوره بقره، آیه 108
[17] . وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 6 و485، محاسن برقی، ص 55
[18] . وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 6 و485، محاسن برقی، ص 55
[19] . وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 6 و485، محاسن برقی، ص 55
[20] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 483، من لایحضر، ج1، ص 77، عقاب‌الاعمال ص 50
[21] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 483، ثواب‌الاعمال، ص 16
[22]قرآن کریم، سوره جمعه، آیه 9
[23] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 485، علل الشرایع، ص 126
[24] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 516، تهذیب، ج 1، ص 328
[25] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 518
[26] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 503 و 501، فروع کافی، ج1، ص 327-321
[27] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 503 و 501، فروع کافی، ج1، ص 327-321
[28] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 502
[29] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 502 فروع کافی، ج1، ص184
[30] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 482
[31] . بحارالانوار، ج80، ص384
[32] . خصال صدوق، ج2، ص169
[33] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 513، ثواب الاعمال، ص 17
[34] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 511، من لا یحضر، ص 77، امالی صدوق، ص108
[35] . وسائل‌الشیعه، ج3، ص 511، من لا یحضر، ص 77، امالی صدوق، ص108
[36]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 2-481، تهذیب، ج 1، ص 326
[37]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 2-481، تهذیب، ج 1، ص 326
[38]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 480، من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 77
[39]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 484، خصال، ج 2، ص 83 و 69
[40]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 484، خصال، ج 2، ص 83 و 69
[41]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 513، تهذیب، ج 1، ص 327
[42]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 497، فروع کافی، ج 1، ص 103
[43]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 496
[44]. وسائل‌الشیعه، ج 3، ص 494، فروع کافی، ج 1، ص 103



طبقه بندی: مسجد،
مطلب مرتبط: مسجد جایی برای تربیت نیروی های انقلابی - بخش اول، مسجد جایی برای تربیت نیروی های انقلابی - بخش دوم،

تاریخ : دوشنبه 7 فروردین 1396 | 12:47 ق.ظ | نویسنده : مجید اخوی مهربانی | نظرات